|
Tentoonstellingen |
"De Collectie Holland "
|
|
|
|
van 15 oktober 2006 tot 11 februari 2007
č
verlengd t/m 1 april 2007 In 1894 koopt Jan Willem Mijnlieff een oude Utrechtse muursteentjesfabriek, gelegen aan de Helling langs de Vaartse Rijn, bij het vroegere landhuis Rotsenburg. De laatste eigenaar hiervan, Hubertus Schillemans, was juist begonnen met de bouw van een moderne faience- en tegelfabriek op dit terrein, maar kon de vernieuwing door zijn faillissement niet voltooien. Mijnlieff voltooit de modernisering, maar besluit ook de oude fabriek in werking te houden.
|
|||
|
|
|
||
|
afb. 1. ‘De veemarkt van Purmerend’,
|
afb. 2. Landschap met drie koeien en knotwilgen,
|
||
|
De fabriek van Mijnlieff is als een van de weinige voorzien van een eigen tegelpers. Onder grote druk worden uit poederklei tegels geperst die veel harder en sterker zijn dan de tegels die uit kneedbare klei gevormd werden. De eerste jaren werden de tegels vooral gebruikt voor het schilderen van reproducties van bestaande schilderijen. Er was veel vraag naar tegeltableaus met landschappen en stadsgezichten van destijds moderne meesters (afb. 1 en 2). Ook werden er series tegels beschilderd met streekdrachten van vissersplaatsen als Marken, Volendam en Scheveningen (afb. 3). Bijzonder fraai zijn enkele tegels met gestileerde plantenmotieven, zoals de papaver met vlinder (afb. 4). |
|||
|
|
|
||
|
afb. 3. Tegel met Scheveningse vissersvrouw
|
afb. 4. Papaver en vlinder, 1896-1900. |
||
|
De traditionele tegels die de fabriek daarnaast ook nog maakte, bleven gedecoreerd met Oudhollandse motieven in blauw-wit, zoals landschappen en kinderspelen. Hierin kwam verandering toen de ontwerper Jac. Van den Bosch als handelsreiziger voor ‘Holland’ aan het werk ging. Hij maakte, tegen de zin van Mijnlieff, moderne ontwerpen met op de natuur geďnspireerde tegelpatronen. Toen Van den Bosch bestellingen voor zijn ontwerpen kreeg moest hij deze wel gaan bespreken met zijn directeur. Hij dreigde daarbij naar de concurrerende fabriek van de gebroeders Ravesteyn te stappen als Mijnlieff zijn ontwerpen niet wilde laten uitvoeren. Mijnlieff ging overstag en de ontwerpen van Van den Bosch bleken zeer succesvol. Nog altijd sieren zijn tegels met decors als ‘waterkip’ en ‘korenbloem’ de portieken van vele rond 1900 gebouwde huizen (afb. 5 en 6). |
|||
|
|
|
||
|
afb. 5. Catalogusblad met tegeldecor ‘sneeuwklokje’, ontwerp Jac. Van den Bosch. |
afb. 6. Korenbloem, ontwerp Jac. van den Bosch, patroon 535, 1900-1915. |
||
|
Grote, in het oog lopende opdrachten kreeg Holland voor betegelingen van luxe winkelinterieurs, zoals destijds bakkerij Dijkstra in Leeuwarden en Vishandel Bunte in Utrecht. Ook zijn de eerste winkels van de vroegere, nog altijd bekende kruideniersketen de Gruyter, voorzien van tegeltableaus door ‘Holland’ (afb. 7). Door bedrijfssluitingen en moderniseringen zijn van deze rijke interieurs nauwelijks voorbeelden op de oorspronkelijke plaats bewaard, enkele voorbeelden zijn in musea terecht gekomen. Tot de bijzondere opdrachten die de fabriek kreeg hoorden ook de tegeltableaus die gemaakt werden voor bijzondere gelegenheden, bijvoorbeeld bij bedrijfsjubilea.
In 1905 bleek dat het zakelijk niet zo goed ging met de fabriek en werd de faience-afdeling opgeheven. Voortaan was het enkel de ‘Tegelfabriek Holland’, tot de productie hiervan in de Eerste Wereldoorlog ook stil kwam te liggen. |
|||
|
|
|
||
|
afb. 7. ‘Lente’, 1900-1915, tableau uit een voormalig Rotterdams filiaal van de kruideniersketen van P. de Gruyter. |
afb. 8. ‘De Reuk’, 1912-1916 |
||
|
Het Princessehof Leeuwarden laat het sieraardewerk van Holland zien, dat zich niet alleen kenmerkt door de grote verscheidenheid in modellen, maar ook door de afmetingen. Karakteristiek zijn de Holland-vazen, veelal barok van vorm en met expressieve oren, van klein en knopvormig tot grillig krullend en wijd uitlopend. Nog gevarieerder toonde de fabriek zich op het gebied van de decors, vooral de florale motieven, gecombineerd met vogels, draken of insecten.
In het Nederlands Tegelmuseum zijn ruim dertig tegeltableaus bij elkaar gebracht, van vijftien verschillende bruikleengevers, samen met een groot aantal losse tegels met bijzondere decoratieve patronen en voorstellingen. Daarnaast zijn de originele aquarellen met de ontwerpen van Jac. Van den Bosch te zien, samen met de modellencatalogi van ‘Holland’.
De tegels en tableaus van de Faience- en Tegelfabriek Holland zijn tot en met 11 februari 2007 in het Nederlands Tegelmuseum in Otterlo te zien. De expositie in Leeuwarden duurt iets langer, tot 4 maart 2007. Publicatie Bij de tentoonstelling hoort de rijk geďllustreerde publicatie waarin zowel de bedrijfsgeschiedenis, als het sieraardewerk en de tegelproductie van Holland uitvoerig worden belicht: Marianne Heslenfeld, met een bijdrage van Henk Nijenhuis, onder redactie van Karin Gaillard, De Collectie Holland. Art nouveau keramiek van de NV Faience- en Tegelfabriek “Holland’ te Utrecht, 1894-1918, 160 p., ISBN 90 400 8314 2, Uitgeverij Waanders en Princessehof Leeuwarden, Zwolle 2006, € 34,95. |
|||
|
|
|||
|
Verdere informatie: Nederlands Tegelmuseum, dr. Johan Kamermans, conservator, 0318-591 519 johan.kamermans@nederlandstegelmuseum.nl
Princessehof Leeuwarden, Anne Nippel, medewerker communicatie, 058- 2 948 951
|
|||
|
|
 |
||
