Tentoonstellingen
Archief

Carl Sigmund Luber


ontwerper van Jugendstilkeramiek voor Johann von Schwarz

1896-1906


 

van 15 september tot 2 december 2007

Onder de verzamelaars van Duitse Jugendstilkeramiek hebben de producten van de fa. Johann von Schwarz uit Neurenberg een grote reputatie. De elegante ontwerpen gaan gepaard aan een zeldzame technische perfectie. Heel lang bleef echter praktisch onbekend wie de ontwerper achter deze gezochte voorstellingen was. De naam van Luber was vrijwel in vergetelheid geraakt. Hij publiceerde zelf niet en was zeer bescheiden. De fabriek vermeldde in haar catalogi enkel de initialen ‘C.S.L.’. Rond 1979 konden deze letters wel gekoppeld worden aan de naam Luber, maar zijn levensgeschiedenis bleef onbekend.

 

Slechts een paar jaar geleden kwamen enkele verzamelaars in contact met een kleindochter die wel biografische aantekeningen had, maar verder het werk van haar grootvader niet kende. Uit hun samenwerking is nu een biografische studie met een catalogus van zijn oeuvre tot stand gekomen.

 

De fa. Johann von Schwarz exploiteerde sinds 1854 speksteenmijnen in de omgeving van Neurenberg, vooral voor de vervaardiging van gasbranders. Er werd ook met andere toepassingen geëxperimenteerd, restanten bleken een uitstekende grondstof voor de productie van terracotta en geglazuurd sieraardewerk. De ‘Majolika’ van Von Schwarz paste helemaal in de stijl van het Historisme, tot 1896. Met de komst van de jonge ontwerper Luber, in dat jaar aangesteld als artistiek directeur, veranderde het aanbod volledig en sloot Von Schwarz zich aan bij de nieuwste ontwikkelingen in de Jugendstil.


Luber was geboren in 1868 in München. Afkomstig uit een milieu van kleine zelfstandigen, ging hij na zijn schooljaren in de leer bij een steenhouwer en trok enige jaren de wereld in om mee te werken aan grote opdrachten in Ulm, St. Gallen en mogelijk Sarajevo. Op zijn achttiende was hij terug in München en schreef zich voor een semester in aan de kunstnijverheidsschool, vooral als opstap voor een driejarige cursus aan de Akademie voor Beeldende Kunst in München. Hij begint hier in 1887, op het moment dat de Tsjechische Alfons Mucha (1860-1939) zijn opleiding aan diezelfde Akademie juist afsloot. Het lijkt duidelijk dat Luber zich meer door deze al snel beroemde kunstenaar liet inspireren dan door het geheel op historische stijlen gebaseerde formele onderwijs dat hij kreeg. 

Klik op de afbeelding om te vergroten.

Karakteristiek voor de ontwerpen van Luber zijn de combinatie van moderne industriële technieken en ambachtelijk handwerk. De tegels werden volgens moderne methoden geperst, waarbij de lijnen van de tekening een reliëf vormen dat de kleurvlakken begrenst. De kleuren kunnen hierdoor snel en eenvoudig ingevuld worden. Toch blijkt steeds dat delen van de voorstelling, zoals de gezichten van de vrouwen, heel zorgvuldig met de hand werden uitgewerkt. Opvallend is ook de diepe glans van de glazuren, helemaal vrij van craquelé. De gebruikte grondstof, uit de eigen speksteenmijnen van de fabriek, was van een zeer zuivere kwaliteit en de gebruikte glazuren waren hierop zeer goed afgestemd. Opvallend zijn vaak ook de monturen waarin veel tegels gezet zijn.

 

In 1906 was het plotseling afgelopen. De fa. Johann von Schwarz maakte bekend dat men de kunstafdeling sloot om zich helemaal te richten op de toenemende vraag naar keramiek in industriële toepassingen. Mogelijk speelde daarin nog een rol dat de directeur van het Kunstnijverheidsmuseum in Neurenberg, dat een grote rol speelde in de opleiding van ontwerpers, zich al vanaf 1897 fel verzette tegen die ‘elegante’ richting van de Jugendstil waarin Luber excelleerde. Men trok de kunstenaar Behrens aan om onderwijs te geven in een modernere, geometrische vorm van de Jugendstil, de ontwerpen van Luber werden in Neurenberg niet geëxposeerd of bekroond.

Luber, die zich blijkbaar niet wilde of kon aanpassen aan deze nieuwe richting, had in Neurenberg verder geen toekomst meer. In 1908 werd hij benoemd tot hoofd van de ontwerpafdeling van de zojuist opgerichte Handwerkkammer in München, waar hij tot zijn dood in 1934 ook de dienstwoning bewoonde. Hier kon hij zijn veelzijdigheid in een groot aantal ambachtelijke technieken kwijt. Van deze periode is echter vrijwel niets bewaard gebleven, omdat het gebouw met zijn ateliers in 1943 volledig verloren gegaan is.

 

De tentoonstelling is eerder te zien geweest in:

  • Erstes Deutsches Fliesenmuseum Boizenburg e.V.,
    Boizenburg 16 september 2006 – 15 februari 2007 
    www.jugendstilfliesen-museum.de

  • Stiftung Keramion – Zentrum für moderne + historische Keramik,
    Frechen, 4 maart 2007 – 28 mei 2007,
    www.keramion.de

Hierna zal de collectie te zien zijn in:

  • Galerie Handwerk, Handwerkskammer für München und Obernbayern, 
    München, 16 januari – 16 februari 2008,
    www.hwk-muenchen.de/galerie

Literatuur

Bij de tentoonstelling is een tweetalige (Duits/ Engels) publicatie gepubliceerd:

Wolfgang König en Rudolf Weichselbaum, m.m.v. Susanne Luber, Carl Sigmund Luber. Leben und Werk als Entwerfer der Jugenstilkeramik von Johann von Schwarz / His life and Work as Artist for the Art Nouveau Ceramics of Johann von Schwarz, 1896-1906’, Einbeck 2006 (ISBN-10:3-00-019164-X), 258 pp, € 58,00.

Deze publicatie geeft de biografie van de kunstenaar Luber, met nadruk op zijn periode bij Von Schwarz, samen met een korte bedrijfsgeschiedenis van de laatste. Daarbij bevat dit boek een overzicht met kleurenfoto’s van al de tot nu toe teruggevonden modellen die Luber heeft ontworpen (548) en met reproducties van oude catalogi en prijslijsten.

info@koenig-weichselbaum-verlag.de

forum@luber-von-schwarz.de

 

Verdere informatie:

Nederlands Tegelmuseum, dr. Johan Kamermans, conservator, 0318-591 519

johan.kamermans@nederlandstegelmuseum.nl