"Vierkant Plezier"
 tegeltableaus en keramische structuren van Angela de Jong

4 september - 17 oktober 2004

Op zaterdag 4 september opent het Nederlands Tegelmuseum een expositie van de hedendaagse Arnhemse keramiste Angela de Jong (1953). Haar werk als zelfstandig keramist begon zij precies 25 jaar geleden, in 1979, waarbij zij gefascineerd raakte door de mogelijkheden van tegels. Deze expositie geeft een overzicht van haar tegelproductie, in verschillende technieken (zeefdruk, raku, gemengde technieken), maar bovenal ook de ontwikkeling van haar werk in de laatste jaren.

Aanvankelijk werkte zij met industriële tegels, zowel geglazuurd als ongeglazuurd. Zij voorzag deze van een zeefdrukdecoratie, waarna de tegels geschikt zijn als wandbekleding in badkamer, entreehal of bedrijfsruimte. Patronen en structuren in het landschap vormen de rode draad in haar tegelwerk. Voor dit doel maakte zij foto’s van o.a. grassen, stenen, bloemen, vogelpootjes en verweerde muren in oude dorpen. Afdrukken daarvan zien we terug bij het zeefdrukken of als ingekrast motief in kleiplaten.

In haar recente werk verwijdert zij zich van de standaardtegel door zelf platen te vormen. Zij schrijft hierover: ‘De vierkante vorm wordt aangetast en de vorm wordt driedimensionaal. Tegels worden reliëfs, reliëfs worden poorten. Gaten, scheuren en spleten nodigen de kijker uit naar binnen te kijken. Duidelijk is dat een nieuwe periode begonnen is.’ Angela de Jong noemt haar bedrijf ‘Vierkant Plezier’, met een duidelijke verwijzing naar plezier in kunst en tegels.

Het Nederlands Tegelmuseum wil laten zien dat de tegelkunst niet alleen een rijke traditie heeft, maar ook nu nog een bloeiende tak van kunstnijverheid is. Het wil inspirerende voorbeelden van de hedendaagse toepassing van tegels breder onder de aandacht brengen. Daarom streeft het museum ernaar om jaarlijks een expositie te wijden aan een hedendaags keramist of plateelschilder die met tegels of andere vormen van bouwkeramiek werkt. In de afgelopen jaren toonde het Nederlands Tegelmuseum werk van Peter Krynen (2001) en Chris Dagradi (2002).

Meer in formatie vindt u in het bijgevoegde achtergrondartikel.

Angela de Jong, Tegeltableaus en structuren (2004)

Angela de Jong (1953) volgde haar opleiding aan de Akademie voor Beeldende Vorming te Amersfoort van 1971-1976, MO-akte A en B. In de jaren 1977-1983 was zij docente handvaardigheid aan verscheidene middelbare scholen. Sinds 1979 is zij werkzaam als keramist en zette onder meer in Velp een cursus Raku  op. Vervolgens ging zij enkele jaren naar de Italiaanse majolica-centra Deruta en Faënza (1983-1987), waar zij een opleiding volgde aan het Kunstinstituut voor keramiek ‘Gaetano Ballardini’ te Faenza. Na haar terugkeer had zij tot 1991 een bedrijf ‘Tegeldesign’. De laatste jaren is zij opnieuw werkzaam als zelfstandig keramist, onder de naam ‘Vierkant Plezier’. 

Over haar ontwikkeling in de keramiek schrijft zij zelf:

            "Mijn liefde voor keramiek dateert vanaf het moment dat op de Akademie voor Beeldende Vorming in Amersfoort de eerste experimenten met buitenovens startten, in de jaren ‘70. Gefascineerd door het stoken met hout, de gloed van vuur en het experimenteren met zoutglazuur, ging ik hier ook na mijn academietijd mee door.

            In Zuid-Frankrijk volgde ik bij Camille Virot een raku-cursus. Raku is een van oorsprong Japanse techniek waarbij je de keramiek op het smeltpunt van de glazuren (900º) met een tang uit de oven haalt en snel afkoelt in water of in een gesloten vat gevuld met zaagsel. Door de grote hitteschok craqueleert het glazuur en verkleurt de klei. Glazuren met metaalzouten veranderen in lusters (het glazuur geeft dan een koper of zilverglans). Dit inspireerde mij om na terugkeer in Nederland zelf een veldoven te bouwen en raku-cursussen en zomerweken te organiseren. In deze tevens feministische periode hield ik mij bezig met het thema relaties en maakte bustes en reliëfs die geïnspireerd waren op vrouwenvriendschappen en opengeknipte t-shirts, zoals ik ze zelf droeg in die tijd. Daarbij kwamen er handgevormde potten en kommen, die verwezen naar de Japanse theeceremonie.

            In de jaren ’80 liepen de onvrede over de bewapeningswedloop van de Koude Oorlog (het plaatsen van kruisraketten) hoog op, evenals mijn persoonlijke twijfels. Ik verbeeldde het thema angst door het maken van torens en paalwoningen, zoals ik die gezien had op mijn reizen in Toscane, in San Gimignano, op de Peloponnesos en Sardinië. Om mijn kennis uit te breiden wilde ik leren draaien op de draaischijf. Toen zich een gelegenheid voordeed om dat te leren van een Italiaanse pottenbakker vertrok ik naar Italië.

            Deze Italiaanse periode duurde ongeveer vier jaar. Tijdens een studiejaar op het kunstinstituut in Faenza ontdekte ik dat je op tegels kon zeefdrukken en dat vond ik van meet af aan mateloos interessant. Eenmaal terug in Nederland ben ik daarmee verder gegaan en was zo enthousiast dat ik mijn bedrijf ‘Tegeldesign’ noemde en me helemaal op de tegels gooide. Zeefdrukken en majolica waren het helemaal, vooral het spel met patronen. In die tijd heb ik eindeloos geëxperimenteerd met fotokopieën om steeds maar weer nieuwe patronen en mogelijkheden te ontdekken. Ik maakte geometrische tableaus en verwerkte tegels in spiegels en tafeltjes. Het maakte ook dat ik zag hoe vroeger overal in de architectuur tegels waren toegepast en geïnteresseerd raakte in de mogelijkheden om tegels weer een plaats in de architectuur te geven, met moderne vormen en mogelijkheden. Zo maakte ik in deze periode in Arnhem een grote tegelwand in de wijk Klarendal in opdracht van de Dienst Stadsontwikkeling (1991) en exposeerde bij woonwinkels en chique sanitairzaken.

            Ik hernieuwde mijn kennismaking met dhr Bolwerk (tot 1999 directeur van het Nederlands Tegelmuseum), die jaren eerder al eens een lezing had gehouden tijdens mijn raku zomerweek in Velp. Hij was bereid een expositie van mijn werk bij Waterwerk in Groningen te openen (1994). Ook heb ik gedurende enkele jaren workshops tegelschilderen in het Nederlands Tegelmuseum gegeven.

            In de jaren ‘90 doekte ik ‘Tegeldesign’ op en nam een baan aan bij de mediatheek van de Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem. De keramiek lag op zijn gat. Totdat ik met de ‘Kunstenarij’ in contact kwam: een organisatiebureau dat kunst vóór en mét mensen uit het bedrijfsleven maakte. Anderen met kunst inspireren is een passie van mij. Uiteindelijk komt daar ook mijn nieuwe bedrijfsnaam uit voort. ‘Vierkant’ met verwijzing naar de tegels en het ‘plezier’ dat ik daarin vind, maar ook ‘vierkant ergens voor gaan’. Via opdrachten kwam ik in aanraking met het beschilderen van serviesgoed, waarbij ik tegenwoordig ook transfers gebruik op tweedehands serviezen.

            Doordat ik voor het ontwerpen van mijn tegels eraan gewend was geraakt om altijd dubbele afdrukken van foto’s te maken, ontstonden spelenderwijs collages. Soms inspireren die fotocollages mij weer bij het maken van keramisch werk. In de aanloop naar deze expositie heb ik onder meer papieren modellen gemaakt, waaruit weer nieuwe objecten ontstaan zijn. Daarbij heb ik mij geleidelijk aan van de gangbare tegel als bouwmateriaal verwijderd. Het zijn nu objecten die uit platen klei zijn opgebouwd, niet meer per se vierkant. De kleuren zijn een mix van decoratietechnieken. Een verwijzing naar de architectuur van de oude dorpen in Toscane en structuren in weidse, lege landschappen."

          Vierkant Plezier wil mensen plezier in kunst laten ervaren en hen begeleiden in creatieve processen. Daartoe organiseert het workshops keramiek: tegelkunst, serviesdecoraties en mozaïek. Tevens organiseert Vierkant Plezier kunstzinnige evenementen, excursies en reizen. 

Informatie en CV: mailto:www.vierkantplezier.nl